“Jezus heeft gezegd: wie de wereld heeft gekend, heeft een lijk gevonden, en wie een lijk gevonden heeft, die wereld is hem niet waardig.” Die spreuk kwam ik tegen in het evangelie van Thomas, dat ik herlas met het oog op de catechisatie. Ik ben gezegend met tieners die veelal op een reformatorische school zitten en het verschil tussen Abner en Zacheüs inmiddels wel kennen. Van het evangelie van Thomas hadden ze nog niet gehoord. Dit gnostische geschrift werd in 1945 ontdekt en bevat 114 ‘geheime spreuken van Jezus’. We hebben samen nagedacht over de vraag waarom de verkondiging van dit evangelie niet bij Nieuwe Testament past. Geen onzinnige vraag in een tijd van de Dan Browns en hun eindeloze fantasie, dat de kerk ‘de ware Jezus’ aan de mensheid onthouden heeft.

Mij viel bij herlezing op hoe aantrekkelijk de gnostiek is. Gnostiek is: de mens is in wezen goed, goddelijk. ‘Verlossing’ bestaat erin je dit ontdekt. Als je ontdekt wie je zelf bent, wie je in je eigen goede kern bent, dan ben je al verlost. Daarom hoeft het koninkrijk van God van de gnostische Jezus ook niet meer te komen. Op de vraag van de discipelen naar de komst van het Rijk, antwoordt de Jezus van het evangelie van Thomas: “Wat jullie verwachten is al gekomen, maar jullie kennen het niet.”

               Een heerlijk evangelie. Wij zijn geen zondaren en hoeven dus ook niet verlost te worden. Het koninkrijk hoeven we niet meer te verwachten, want het is er al. En een Zaligmaker hebben we niet nodig; een leermeester is voldoende. En ook die leraar heb je alleen maar nodig totdat je het zelf begrijpt. Geen wonder dat het vandaag weer zo’n populair evangelie is, ook binnen het christendom. Waar wij ons verzetten tegen het dogma van des mensen ellende, en tegen de verzoening door het bloed van Christus alleen, waar wij God zoeken in onszelf – daar kijkt steeds de gnostiek mee.

               Maar we vergeten dan voor het gemak hoe de gnostiek tegen de wereld aankijkt. Dat staat in de spreuk waar ik mee begon. Voor de gnosticus is de wereld een lijk. Als hij ontdekt dat hij in zijn onzichtbare kern goddelijk is, dan ontdekt hij ook dat al het zichtbare slecht en verdorven is, een gevangenis, ja een stinkend lijk.

               Als de wereld in je denken al een lijk is, mag het ook wel een lijk worden. We hebben weer lijken zien liggen de afgelopen tijd. In Christ Church, in Utrecht. Degenen die denken dat zij iets goddelijks ontdekt hebben in zichzelf, mogen de mensen verachten en vermoorden. Wie ontdekt heeft dat hij een zondaar is, die telt zich bij de wereld, de ene, die hij liefheeft omdat God haar liefheeft. Het dogma van des mensen ellende is het meest hoopvolle bericht dat er is, en geeft de beste garantie voor een vreedzame wereld. Het idee van de goede of goddelijke mens daarentegen stapelt lijk op lijk.

(De Nieuwe Koers april 2019)