De verschillende kerken

 

  1. Wat was de eerste kerkscheuring?

 

De eerste ‘kerkscheuring’ was die tussen jodendom en christendom. Deze vond plaats tussen 70 en 100 na Christus. Tot die tijd was het christendom een groepering binnen het jodendom. In 70 na Christus wordt de tempel in Jeruzalem verwoest, waarmee voorgoed een einde komt aan de offercultus. Christenen zien hierin een vervulling van iets dat door Jezus voorspeld was. De offers waren ook niet meer nodig nu het volmaakte offer door Christus aan het kruis gebracht was. Ook zagen zij deze verwoesting als straf voor het ongeloof van Israël. Sindsdien zijn jodendom en christendom langzaam uit elkaar gegroeid. (Joden)christenen werden geweerd uit de synagoge en steeds minder joden maakten deel uit van de kerk.

 

  1. Wat was de tweede kerkscheuring?

Deze vond plaats in 1054. Het is de scheuring tussen de oosterse kerk (de Oosters-Orthodoxe kerk) en de westerse kerk (de Rooms-katholieke kerk).

 

  1. Wat was de derde en laatste wereldwijde kerkscheuring?

Deze vond plaats rond 1517. Het is de scheuring tussen de Rooms-katholieke kerk en de Protestantse kerken.

 

  1. Welke drie hoofdstromen zijn er nu in het christendom?

De oosters-orthodoxe kerk; de rooms-katholieke kerk; de protestantse kerken.

 

  1. Wat is kenmerkend voor de oosters-orthodoxe kerk?

Deze verwerpt het oppergezag van de Paus in Rome en de onfeilbaarheid van bepaalde pauselijke uitspraken; verwerpt de r.k. leer van de verdienstelijkheid van de goede werken; kent wel Maria-verering en aanroeping van heiligen; is mystiek ingesteld en beleeft de kerkdienst als bijna hemelse eredienst. In 1999 waren er 220 miljoen oosters-orthodoxe christenen.

 

  1. Zijn er oosters-orthodoxe gemeenten in Nederland?

Niet of nauwelijks. Alleen sinds er in Nederland immigranten uit Oost-Europa en Rusland zijn, zijn er ook enkele oosters-orthodoxe diensten op zondag in enkele grote steden.

 

  1. Wat is kenmerkend voor de rooms-katholieke kerk?

Deze leert het oppergezag van de paus en de onfeilbaarheid van bepaalde pauselijke uitspraken; de verdienstelijkheid van de goede werken; de Maria-verering en het aanroepen van heiligen; het misoffer als herhaling van het offer van Christus op het altaar. In 1999 waren er 1 miljard Rooms-katholieken.

 

  1. Waarin verschilt de RK versie van het Oude Testament van de protestantse?

De RK versie is langer. Zij bevat ook de zgn ‘deuterocanonieke’ boeken: Tobit, Judit, aanvullingen bij Ester, 1 en 2 Makkabeeën, Wijsheid, Wijsheid van Jezus Sirach, Baruch, aanvullingen bij Daniël.

 

  1. Welke ontwikkeling heeft de RK kerk na de Reformatie doorgemaakt?

Dit is af te lezen aan de concilies (kerkvergaderingen) van de RK kerk:

  1. Het concilie van Trente (1545-1563). Na mislukte godsdienstgesprekken tussen katholieken en protestanten kwam dit concilie bijeen om de katholieke leer af te grenzen. Tegenover de protestanten werd behalve de bijbel ook de traditie als gezaghebbend erkend. De Vulgaat diende beschouwd te worden als de gezaghebbende Bijbeltekst. De protestantse visie op de rechtvaardiging door het geloof alleen werd afgewezen. Het aantal sacramenten werd op zeven gesteld. Het dogma van de transsubstantiatie (dat brood en wijn bij de mis werkelijk, zij het onzichtbaar, overgaan in het lichaam en bloed van Christus) werd vastgesteld.
  2. Het eerste Vaticaans concilie (1869-1870). Hier werd het dogma van de onfeilbaarheid van de paus aangenomen.
  3. Het tweede Vaticaans concilie (1962-1965). Door paus Johannes XXIII bijeengeroepen om de kerk weer ‘bij de tijd’ te brengen (aggiornamento). Alle theologische en organisatorische aspecten van de kerk werden opnieuw bekeken. De volkstaal in de liturgie werd toegestaan en de rol van leken werd versterkt.

 

  1. Is er heden ten dage nog een beslissend verschil tussen de RK kerk en de protestantse kerken?

Het verschil is minder groot dan in de tijd van de Reformatie. De katholieke kerk heeft meer oog gekregen voor de Bijbel en op enkele punten zichzelf gecorrigeerd. De protestantse kerken hebben meer oog gekregen voor traditie en liturgie. Er blijven echter twee breekpunten: de visie op de rechtvaardiging en de visie op de ambten.

 

  1. Hoe groot is de Rooms-katholieke kerk in Nederland?

Zij telt één aartsbisschop (Utrecht), zes bisschoppen, 1100 priesters en 1400 gemeenten. Ongeveer 800.000 mensen bezoeken ’s zondags een rooms-katholieke mis.

 

  1. Wat is kenmerkend voor het protestantisme?

De vier sola’s: solus Christus (alleen Christus), sola Scriptura (alleen de Schrift), sola fide (alleen door geloof), sola gratia (alleen uit genade). Het protestantisme wijst dus af: Christus én de heiligen; Schrift én traditie; geloof én goede werken; genade én verdienste.

In de kerkorde wijzen protestanten de paus en bisschoppen af. Zij wijzen gebed tot Maria en de heiligen af. Zij erkennen maar twee sacramenten: doop en avondmaal. In de liturgie staat de preek centraal.

 

 

  1. Welke vier hoofdstromen zijn er in het protestantisme vanaf het begin geweest?

Het Lutheranisme, het Calvinisme (=gereformeerde stroming), het Anglicanisme en de Doperse richting. In totaal waren er in 1999  780 miljoen protestanten in de wereld.

 

  1. Wat is kenmerkend voor het Anglicanisme?

Het concentreert zich in de wereldwijde Anglicaanse kerk, die vooral gevestigd is in Groot-Brittannië en haar voormalige koloniën. Het Britse staatshoofd is tevens hoofd van de Anglicaanse kerk. De Anglicaanse kerk heeft een uitgebouwde liturgie die sterk is ingesteld op de ‘worship’, de verering van God door middel van (klassieke of moderne) kerkmuziek en zang; een episcopale kerkorde waarin men veel waarde hecht aan de ‘apostolische successie’.

 

  1. Is er in Nederland ook een Anglicaanse kerk?

Niet of nauwelijks. Het Anglicanisme bestaat vooral in Groot-Brittanië en haar voormalige koloniën.

 

  1. Wat is kenmerkend voor de Doperse stroming?

Deze verwerpt de kinderdoop; legt veel nadruk op het werk van de heilige Geest in de individuele gelovige; aandacht voor de bijzondere gaven van de Geest, zoals tongentaal; propageert een sterke scheiding tussen kerk en wereld; erkent geen ambten; kent weinig organisatie; meest congregationalistische kerkorde.

 

  1. Welke hedendaagse groepen zijn voortgekomen uit de Doperse stroming?

De Pinkstergroepen. Hun ontstaan ligt in het begin van de 20e eeuw.

 

  1. Welke groepen in Nederland horen hierbij?

De Doopsgezinden (115 gemeenten), Pinkstergemeenten (65 gemeenten), de Vrije Evangelische gemeenten (34 gemeenten), de Baptisten (100 gemeenten) en een aantal losse gemeenten.

 

  1. Wat is kenmerkend voor het Lutheranisme?

Het legt grote nadruk op de rechtvaardiging door het geloof alleen; in de Avondmaalsleer acht het Christus in, met en onder de tekenen van brood en wijn aanwezig; kent eigenlijk maar één ambt, dat van predikant; levenstucht over gemeenteleden speelt nauwelijks een rol; het staat minder kritisch tegenover de overheid.

 

  1. Zijn er ook Lutheranen in Nederland?

Ja. De Evangelisch-Lutherse kerk is in 2004 opgegaan in de Protestantse kerk. Plaatselijk zijn Lutherse gemeenten blijven bestaan, 50 in totaal.

 

  1. Wat is kenmerkend voor het Calvinisme?

Groot accent op de heiliging van het leven tot eer van God; in de Avondmaalsleer leert het dat brood en wijn (slechts) tekenen zijn van wat Christus door de Heilige Geest ons, indien wij het geloven, met die tekenen schenkt; het kent drie soorten ambstdragers, die samen de kerkenraad vormen; handhaving van de tucht is een belangrijk punt; het staat kritisch tegenover de overheid die geroepen is naar Gods wil te regeren.

 

  1. Welke kerken in Nederland maken deel uit van het Calvinisme?

De oorspronkelijke Hervormde kerk van de Reformatie en alle kerken die hier later van afgescheiden zijn: de Protestantse Kerk in Nederland (2000 gemeenten), de Hersteld Hervormde kerk (119 gemeenten), de Christelijke gereformeerde kerken (182 gemeenten), de Gereformeerde kerken vrijgemaakt (277 gemeenten), de Nederlandse gereformeerde kerken (93 gemeenten), de Gereformeerde gemeenten (158 gemeenten), de Gereformeerde gemeenten in Nederland (49 gemeenten), de Oud-gereformeerde gemeenten (62 gemeenten), de Remonstrantse broederschap (40 gemeenten), de Herstelde gereformeerde kerken (12 gemeenten)

 

  1. Wat is kenmerkend voor de Protestantse kerk?

Een pluriforme kerk, die calvinistisch en lutherse traditie verenigt en van beide tradities belijdenisgeschriften erkent. Gaat ‘in de weg van dit belijden’, maar niet ‘naar de letter van dit belijden’. Laat in kerkorde vrouw in ambt en homohuwelijk toe, maar plaatselijk bepaalt de kerkenraad of dit gevolgd wordt. Liturgie divers, afhankelijk van de stroming. Leden hebben heel verschillende politieke voorkeuren. Zowel kinderdoop als kinderzegening mogelijk. Avondmaal varieert van bijna wekelijks tot vier keer per jaar.

 

  1. Wat is kenmerkend voor de Hersteld Hervormde kerk?

Deze is ontstaan in 2004, bij de totstandkoming van de Protestantse kerk. Zij bestaat uit het deel van de Hervormde kerk dat tegen deze totstandkoming was. De bezwaren waren: de acceptatie van het ‘homohuwelijk’ in de PKN; de acceptatie van de Lutherse belijdenisgeschriften, de Barmer thesen en de Leuenberger Konkordie in de PKN; de acceptatie van pluriformiteit in leer, liturgie en leven binnen de PKN (geringe mate van tucht); het loslaten van de naam ‘Hervormd’ in de naam van de PKN.

De liturgie van de Hersteld Hervormde kerk is klassiek gereformeerd: alleen Psalmen oude berijming, op hele noten, Statenvertaling of Herziene Statenvertaling, geen vrouwelijke ambtsdragers, vrouwen dragen rok en hoedje. Politiek voorkeur voor SGP, leest Reformatorisch Dagblad. Alleen kinderdoop. Kennis van zonde en schuld belangrijk. Strikte zondagsinvulling.

Vanuit de PKN zou er geen bezwaar zijn om de Hersteld Hervormde gemeenten in zich op te nemen; de breedte van de PKN omvat ook de opvattingen en gebruiken die in de HHK gangbaar zijn.

 

  1. Wat is kenmerkend voor de Christelijke gereformeerde kerken?

 

Politiek CU of SGP. Reformatorisch Dagblad. Alleen de gereformeerde belijdenisgeschriften. SV of HSV. Alleen Psalmen. Geen vrouw in het ambt, vrouwen rok en hoedje. Geen homo-huwelijk. Aanbod van genade voor allen. ‘Bevindelijk’.

Vanuit de PKN zou er geen bezwaar zijn om de Christelijke gereformeerde kerken in zich op te nemen. Zij liggen qua opvattingen en gebruiken dicht tegen de Gereformeerde Bond aan, die ook deel uitmaakt van de PKN.

 

  1. Wat is kenmerkend voor de gereformeerde kerken vrijgemaakt?

 

Politiek Vroeger GPV, nu CU. Nederlands dagblad. Sterke zuilvorming. Alleen gereformeerde belijdenisgeschriften. Artikel 31. Eigen psalmberijming. Geen vrouw in het ambt. Geen homo-huwelijk. Alleen kinderdoop. Sterk denkend vanuit verbond. Niet ‘bevindelijk’. Sinds 2000 heel sterk in verandering.

Vanuit de PKN zou er geen bezwaar zijn om de gereformeerde kerken vrijgemaakt in zich op te nemen. Zij liggen qua opvattingen en gebruiken dicht tegen de Gereformeerde Bond aan, die ook deel uitmaakt van de PKN.

 

 

  1. Wat is kenmerkend voor de Nederlandse gereformeerde kerken?

 

Politiek CU. Alleen gereformeerde belijdenisgeschriften. Liturgisch divers. Sinds kort vrouw in het ambt. Geen homo-huwelijk.

Vanuit de PKN zou er geen bezwaar zijn om de Nederlandse gereformeerde kerken in zich op te nemen. Zij liggen qua opvattingen en gebruiken dicht tegen de Gereformeerde Bond aan, die ook deel uitmaakt van de PKN.

 

 

  1. Wat is kenmerkend voor de Gereformeerde gemeenten?

 

Politiek SGP. Reformatorisch Dagblad. Alleen drie gereformeerde belijdenisgeschriften. Statenvertaling. Psalmen oude berijming of Datheen, hele noten. Vrouwen in rok, hoedje, zwart. Geen vrouw in het ambt, geen homo-huwelijk, alleen kinderdoop. Uitverkiezing en kennis van de zonde sterk benadrukt. Sterke wereldmijding en strenge zondagsinvulling. Aanbod van genade voor allen. Strikte toetsing van predikanten en daarom groot predikantentekort.

Het verschil tussen de PKN en de gereformeerde gemeenten lijkt nu nog te groot voor een vereniging. De PKN is principieel voor een pluriforme kerk; de gereformeerde gemeenten zijn daar principieel tegen. De gereformeerde gemeenten denken strikt vanuit Gods verkiezing. Dit denken is in de PKN afwezig.

 

  1. Wat is kenmerkend voor de Gereformeerde gemeenten in Nederland?

 

Zie bij de Gereformeerde gemeenten, maar bij de Ger.gem. in Nederland geldt het aanbod van genade alleen voor de uitverkorenen. De uitverkiezing wordt dus nog sterker benadrukt.

Het verschil tussen de PKN en de gereformeerde gemeenten lijkt nu nog te groot voor een vereniging, vanwege de bij de Gereformeerde gemeenten genoemde punten.

 

  1. Wat is kenmerkend voor de oud-gereformeerde gemeenten?

 

Zie bij de gereformeerde gemeenten. Kennen geen predikantsopleiding, omdat voor predikanten uitsluitend de roeping zou gelden. Verder inhoudelijk niet of nauwelijks verschil met de gereformeerde gemeenten.

Het verschil tussen de PKN en de oud-gereformeerde gemeenten lijkt nu nog te groot voor een vereniging.

 

  1. Wat is kenmerkend voor de Remonstrantse broederschap?

De Remonstrantse broederschap beschouwt het geloof als iets dat helemaal vanuit de individuele mens ontstaat, en inhoudelijk vanuit het individu vormgegeven wordt. Gezag, ook het gezag van de Bijbel, wordt niet of nauwelijks geaccepteerd. Ieder mens moet zijn eigen geloofsweg zoeken, en elke zoektocht is even veel waard. Het ‘vinden’, het hebben van bepaalde vaste overtuigingen, is verdacht.

Het verschil tussen de PKN en de Remonstrantse broederschap lijkt nu nog te groot voor een vereniging. De PKN denkt vanuit God en Zijn openbaring, niet vanuit de zoekende mens.