Dietrich Bonhoeffer leven en werk

Leven en werk Dietrich Bonhoeffer

1906: 4 februari als zesde van 8 kinderen, tegelijk met tweelingzus Sabine, in Breslau (huidige Wroclaw, Polen) geboren. Gegoede burgerij, aristocratisch, de intellectuelen van de Duitse samenleving.

 

1912: Verhuizing naar Berlijn. Vader Karl Bonhoeffer wordt daar professor in de psychiatrie.

1914-1918: WO I

1918: Walter Bonhoeffer, een broer, sneuvelt in Frankrijk.

1919: 28 juni, verdrag van Versaille. Karl Barth, Romeinenbrief, 1e druk.

1923: november: 1 dollar is 2,5 biljoen Duitse Mark waard. Bonhoeffer studeert theologie in Tübingen en Rome, sinds 1924 in Berlijn.

1927: promotie met Sanctorum Communio – over de kerk.

1928: vicariaat in Barcelona.

1929: assistent aan de theologische faculteit Berlijn bij W. Lütgert

1930: 10 juni overlijden Adolf von Harnack. 2 juli habilitatie met ‘Akt und Sein’ NSDAP groeit in verkiezingen. Bonhoeffer voor een studiejaar naar New York.

1931: in juli verblijft Bonhoeffer 2 weken bij Karl Barth (Bonn). In september is hij bij de oecumenische conferentie in Cambridge. In oktober wordt hij studentenpredikant en docent. Bonhoeffer kiest bewust voor het pacifisme. In Duitsland zijn 5,7 miljoen werklozen.

1933: 30 januari Hitler verkozen tot Reichskanzler. In april eerste anti-joodse wetten. In zelfde maand Reichstagung van de Deutsche Christen. 75 % van de kerk sluit zich hierbij aan. In zelfde maand houdt Bonhoeffer ook zijn rede “De kerk en het jodenvraagstuk” (VW 2, 69vv). In augustus is er het “Betheler Bekenntnis” tegen de Deutsche Christen. De Bekennende Kirche (belijdende kerk) wordt opgericht. In september wordt de Ariërparagraaf ingevoerd. In oktober begint Bonhoeffer als predikant in de Duitse gemeente te Londen.

1934: Op 31 mei is de synode van Barmer, met de “Barmer Thesen”. Op 2 augustus sterft Hindenburg, Hitler is vanaf nu “Der Führer”. In december wordt Barth in Bonn ontslagen.In november maakt de Londense gemeente zich los van de Duitse rijkskerk.

1935: Op 15 september worden de Neurenberger wetten ingevoerd. In april wordt Bonhoeffer leider van het predikantenseminarie in Finkenwalde. In juni gaat hij daar wonen. Hij sticht een ‘broederhuis’.

1936: In juni publiceert Bonhoeffer een controversieel opstel, “Over de vraag naar de kerkelijke gemeenschap” (VW 3, 31vv). In augustus wordt hem verboden nog langer aan universiteit te onderwijzen.

1937: in november verschijnt ‘Navolging’. De staat neemt maatregelen tegen Finkenwalde. In juli wordt Niemöller gearresteerd. In december Hans Joachim Iwand.

1938: In februari hoort Bonhoeffer voor het eerst over plannen tegen Hitler. In september schrijft hij ‘Gemeenschappelijk leven’ (verschenen 1939). Joden krijgen een stempel in hun paspoort. Op 9 november vindt de Kristallnacht plaats. De predikanten leggen een eed af op Hitler. In september schrijft Barth zijn brief aan Hromadka.

1939: In maart is Bonhoeffer in Engeland, in juni een maand in New York (hier begint de film). In maart valt Duitsland Tsjechoslowakije binnen, in september Polen, oorlogsverklaring aan Engeland. Bonhoeffer keert in augustus 1939 bewust terug naar Duitsland en neemt vanaf nu actief deel aan het verzet tegen Hitler, in samenwerking met zijn zwager Hans von Dohnanyi die in het leger werkt. Dit is voor Bonhoeffer een grote stap, omdat hij altijd geloofd heeft in het pacifisme.

1940: Duitsland valt Denemarken en Noorwegen binnen, daarna de Benelux-landen en Frankrijk. Frankrijk capituleert. Vanaf zomer 1940 tot april 1943 (arrestatie) werkt Bonhoeffer aan zijn ‘Ethiek’ (postuum verschenen).

1941: Bonhoeffer reist naar Zwitserland, o.a. Barth en Visser ’t Hooft. Hij krijgt een publicatieverbod. In oktober is hij betrokken bij een reddingsactie van enkele joden. In november is hij met een zware longontsteking weer in Berlijn. De joden worden verplicht een jodenster te dragen. De eerste deportaties van joden vinden plaats. 23 mensen van de Belijdende kerk worden gearresteerd.

1943: Bonhoeffer verlooft zich met Maria von Wedemeyer. Op 5 april wordt hij gearresteerd ivm voorbereiding van een aanslag op Hitler; vanaf dan tot zijn dood zal hij in de gevangenis blijven in Tegel (nabij Berlijn). Samen met Wilhelm Canaris, Hans Oster e.a. die ook betrokken waren bij de voorbereiding op de aanslag. Van hieruit schrijft hij vele brieven aan zijn verloofde en aan zijn vriend Eberhard Bethge. In de laatste (Verzet en overgave, 1951 postuum) ontwikkelt hij nieuwe, revolutionaire ideeën over de wereld, het christelijk geloof en de kerk. Hij zoekt naar een “religieloos christendom” en een kerk die “er voor anderen is”, voor de wereld. In oktober spreekt de Belijdende kerk zich uit tegen de vernietiging van niet-Ariërs en ‘onwaardig leven’.

1944: Op 8 oktober wordt Bonhoeffer overgebracht naar de Gestapokeller in Berlijn.

1945: In februari naar concentratiekamp Buchenwald, vanaf 3 april verder oostwaards. Op 5 april beveelt Hitler de groep Bonhoeffer te doden. Op 9 april wordt Bonhoeffer met zijn vrienden opgehangen. Op 23 april wordt ook nog Klaus Bonhoeffer vermoord. Op 30 april pleegt Hitler zelfmoord.