Het dieptepunt (DNK)

Wat was het dieptepunt van 2016? De voortgaande secularisatie? Dat zwarte piet nog in leven is? De oorlog en aanslagen van IS? De carrière van meneer Erdogan? Dat we het fenomeen bedplassen onder kleuters nog niet definitief onder controle hebben gekregen?

Nee, nee, nee. Het dieptepunt was het voorstel van een pedagoog om het begrijpend lezen af te schaffen, of zoals zij het eufemistisch formuleert ‘te vervangen door het vak informatie verwerken’. Kinderen zouden niet meer hoeven leren teksten zelfstandig tot zich te nemen, maar in plaats daarvan zouden ze moeten leren om te gaan met de zee aan informatie – meestal beelden – op het internet.

Ik zal het nu ook heel eufemistisch zeggen: dit is het meest zwakzinnige voorstel sinds koning David. In de tijd van koning David kon bijna niemand lezen en schrijven. Alleen een aantal professionele schrijvers aan het hof, aan wie we de kronieken van Israël te danken hebben. Maar het geloof in de door Zijn Wóórd zich openbarende God van Israël bleek ook in dit opzicht een geniale inval. Het heeft ons niet alleen het jodendom opgeleverd, maar ook de cultuur van het woord. Die heeft langzaamaan de non-cultuur van slaan en bijten verdrongen.

Als we dit jaar de Reformatie gedenken, mogen we er wel bij bedenken dat die deze cultuur nog eens in een stroomversnelling gebracht heeft. De Reformatie was een veel groter gebeuren dan alleen een godsdienstige twist en vernieuwing. Luther schreef niet voor niets het pamflet: ‘Waarom de kinderen naar school moeten gaan’ (1530). De Reformatie heeft er door het invoeren van de landstaal in de kerk en de vertaling van de Bijbel voor gezorgd dat het ganse volk begrijpend heeft leren lezen. Het relatief kleine Duitsland heeft na de VS momenteel de grootste boekenmarkt ter wereld, groter dan die van heel China, Rusland of de Arabische wereld. Dat is alleen te verklaren door het daar diep ingedaalde protestantisme.

Het christendom is niet alleen een religie. Het is ook een cultuur en een beschaving. Die staat momenteel bijzonder onder druk, niet alleen door de secularisatie, maar ook door de postmoderne ‘spektakelcultuur’ (een term van Giorgio Agamben) en de evangelische beweging die de neiging heeft zich daarbij aan te sluiten. Waar zo’n non-cultuur toe leidt, zien we elke dag op de (a)sociale media. Hier blijkt het fenomenale gebrek aan het vermogen tot begrijpend lezen. Voordat van de teksten goed en wel kennis genomen is en voordat ze zijn overdacht, worden ze tot simplificaties gereduceerd en vervolgens, het liefst in 140 tekens, weggezet. En dan vragen wij ons nog af waarom de meeste catechisanten – of ze nu op het vmbo zitten of op het vwo – de Bijbel niet zelfstandig, begrijpend en kritisch kunnen lezen. Als wij de roeping opgeven hun dat te leren, is het met het christendom én met de Europese beschaving gedaan.  

(DNK, januari 2017)