Preek over Psalm 92

6 november 2024, Waddinxveen. Dankdag 2024. Uitslag Amerikaanse verkiezingen

Tekst voor de preek: “de goddelozen groeien als gras” (Ps 92:8a) en “de rechtvaardige groeit als een palmboom” (Ps 92:13a)

Gemeente van Christus,

I.

Je bent zo maar uit de drukte van je dag vertrokken om hier in het huis van God Hem te komen danken. Je bent gestopt met het gewone werk, je gewone bezigheden. Kom, tijd om naar de kerk te gaan. Dat is omschakelen, maar het is ook goed. Het is goed om de HEERE te loven en te danken.

II.

We hebben een lied voor de sabbathdag gelezen, zo staat erboven. Niet de beste psalm voor een woensdagavond, zou je zeggen. Juist die psalm moet je bewaren voor een zondag, onze wekelijkse sabbath.
Maar sabbath betekent stoppen. Ophouden. Onderbreken. De gang van het gewone onderbreken door stil te staan en om te schakelen.
En dat ervaar je vandaag misschien nog wel meer dan op een zondag. Want de onderbreking van de zondag ben je gewend. Maar de onderbreking van vandaag niet. Die onderbreekt je hele week. Dat is meer een gevoel van moeten stoppen.

Dat hoort er dus bij. God weet heel goed dat wij mensen van nature maar doordraven. Als we het slapen konden overslaan, zouden we dat nog doen. Dan zouden we nooit stoppen. Daarom heeft Hij zelf bepaald dat wij af en toe moeten stoppen. En om ons dan toch iets te doen te geven, geeft Hij ons een lied. Een lied op de sabbath, een lied voor de onderbreking van het leven. Om je eens even te realiseren wat er echt belangrijk is. Wat goed is om te doen. Het goed om te leren, te studeren, te spelen, met vrienden wat leuks te doen, het is goed om verliefd te worden en te trouwen en een gezin te stichten, zeker, het is ook goed om stil en dankbaar oud te worden, er is veel goed, maar het is ook goed en het is bijzonder goed om de Heere te loven en de te danken. Om te stoppen en stil te staan bij wie Hij is en wat Hij doet. Hoe bij Hem de raadsels van het leven helder worden.

III.

Daar dankt de dichter van deze psalm voor. Hij leefde in een ingewikkelde wereld. Een wereld die eigenlijk veel te ingewikkeld voor hem was. Het verwarde hem, zoals de wereld jou misschien ook verwart. Vooral het kwaad verwarde de dichter van deze psalm. Hij kreeg het niet klein. Hij ziet zoveel onrecht om zich heen. Net als wij. Het kwaad is de grootste belemmering om God te danken en te loven. Het maakt je boos en verdrietig en stom. Het verdooft je of het maakt je gek.

Hoe kunnen wij God danken en loven als het leven ons zo dwars zit? Als het soms zo wreed en onrechtvaardig en onbegrijpelijk lijkt? Zo oneerlijk. Als je een geliefde hebt verloren, als je kind in een huis van bewaring zit, als je berooid en bedrogen bent, als je kanker hebt, als je een hekel hebt aan jezelf, jezelf haat en niet meer leven wilt, als je eenzaam en verlaten bent, als je van alles probeert maar je komt geen steek verder? Als het leven je verwart in plaats van verblijdt?

IV.

Vandaag hoor je: het is goed de Heere te loven en te danken. Want door Hem is de wereld voor mij eenvoudig geworden. Ik heb het door hoe het werkt in het leven. Ik heb door hoe het zit met de toekomst. Een glazen zee. Zo spreekt Johannes erover in de Openbaring. Ik stond aan de glazen zee. De zee is een beeld voor het woeden van wereld. Maar glas is een beeld voor doorzichtigheid, helderheid. De woedende en woeste wereld, die verwarde, die werd voor mij doorzichtig, helder, zegt Johannes dan. Zoiets gebeurt ook in deze psalm.

V.

Moeilijke dingen eenvoudig maken doe je door duidelijke tegenstellingen te creëren. Zwart, wit te gaan denken.
We zien dat nu op een bepaalde manier ook in Amerika. Daar hebben ze de wereld heel duidelijk verdeeld: Republikeinen en Democraten, goeden en kwaden, een grijs gebied is er niet meer, je zit helemaal goed of helemaal fout.
Dat schept inderdaad helderheid, als we de wereld zo indelen in zwart en wit, fout en goed. Maar we betalen wel een hoge prijs voor die helderheid. Miljoenen Amerikaanse christenen hebben op Trump gestemd. Maar miljoenen Amerikaanse christenen hebben ook op Harris gestemd. En door de zogenaamde helderheid van de tegenstelling ontstaat nu een grote mist waardoor alle christenen in Amerika het zicht op Christus kunnen verliezen. Onze Verlosser heet niet Harris. Hij heet niet Trump. Hij heet Jezus Christus, de jood uit Nazareth, de Zoon van God. Hoe krijgen we de helderheid terug dat we allemaal Hem zien?

VI.

Deze psalm maakt de ingewikkelde wereld ook eenvoudig. En ook deze psalm doet dat door een simpele tegenstelling te creëren. Je hebt goddelozen en je hebt rechtvaardigen, zo lezen we hier. En meer smaken zijn er niet. En je moet zorgen dat je bij de rechtvaardigen hoort, want anders ga je ten onder.

Zit de wereld dan zo simpel in elkaar?
Ja. Dat heeft deze dichter ontdekt. En daarom looft en dankt hij God. Hij zegt dat dát nou het verschil is tussen iemand die gelooft, en die niet gelooft. Als je niet gelooft, blijft de wereld onbegrijpelijk. Als je gelooft, wordt ze helder. Zelfs het kwaad wordt dan helder. Want je weet dat het vergaat. Gods vijanden vergaan.

Zit de wereld dan zo simpel in elkaar?
Ja, aan de ene kant wel. Maar aan de andere kant ook niet. De tegenstelling tussen rechtvaardigen en goddelozen is niet zo simpel als die tussen Democraten en Republikeinen in Amerika. De laatste kun je zien en tellen. Maar rechtvaardigen tellen is een stuk moeilijker. Je kunt je zomaar vergissen. Want de goddelozen, dat zijn de mensen die niet rekenen met Gods beloften en geboden. En wie zijn dat nou eigenlijk? Zijn we dat niet ergens allemaal? Wie houdt zich als het moeilijk wordt wel echt aan Gods geboden? Het is niet moeilijk om “God bless America” te roepen en met een Bijbel op de foto te gaan. Maar het is wel moeilijk om echt volgens Gods geboden te leven. Het is niet moeilijk om heel hard geestelijke liederen te zingen. Maar het is wel moeilijk om in de nood van het leven op Gods beloften te vertrouwen.

De tegenstelling tussen goddelozen en rechtvaardigen lijkt zo simpel, maar zo is het niet. Het is niet een keer je hart aan Jezus geven en klaar is Kees. Het is elke dag van je leven kiezen voor zijn geboden en zijn beloften, voor Christus als je enige Heer. De scherpe tegenstelling tussen goddelozen en rechtvaardigen is vooral een vraag aan ons. Een vraag waar we voor willen danken.

VII.

Op dankdag willen we God graag danken voor groei. Dat is toch hét punt waar we naar streven, en waar we dankbaar voor zijn. Groei, groei van gewassen op het land, van een mooie oogst, het opgroeien van onze kinderen en kleinkinderen, de groei die we doormaken in ons werk, in onze persoonlijkheid, in onze keuzes en relaties, in onze welvaart. Groei is het grote dogma van ons leven.

Als we geen groei hebben meegemaakt, wil je misschien liever niet komen op dankdag.
Want dan zit je naast diegene die wel al die voorpoed gehad heeft afgelopen jaar. En dan voel je je minder. Dan voel je je minder gezegend, dan krijg je gevoelens als van Kaïn, die dacht: God wil het offer van Abel wel aannemen, maar mijn offer niet. Mij ziet Hij niet.

VIII.

Maar nu zegt deze Psalm dat er twee soorten van groei zijn. Zoals er twee groepen zijn, rechtvaardigen en goddelozen, en zoals er twee wegen zijn, zo zijn er ook twee soorten groei. De goddelozen groeien als gras, maar de rechtvaardige groeit als een palmboom of een ceder.

Het is dus niet zo dat de goddeloze niet groeit, maar de rechtvaardige wel. Was het maar zo simpel. Het is ook niet zo dat de goddeloze groeit, maar de rechtvaardige niet. ook dat zou te simpel zijn. Ze groeien allebei, maar op een verschillende manier.

Als gras of als een palmboom. Die zijn behoorlijk verschillend. Maar welke verschillen zijn nu bedoeld? Ik denk dat verschillende verschillen bedoeld zijn. Laten we eens naar een paar kijken.

Allereerst: Het gras groeit snel, de palmboom groeit langzaam. Dat is het verwarrende. De goddelozen groeien snel. Ze hebben snel succes, zegt de dichter. Het gaat ze voor de wind. Het is indrukwekkend. Het is niet zomaar een voetbalveldje van gras. Het is een wereld aan gras. Denk maar aan olifantengras. Dat is ook gras, maar het wordt drie-en-halve meter hoog. Het is een struikgewas. Ondoordringbaar. Indrukwekkend. Je voelt je klein, zoals Abel zich klein voelde tegenover de brutale Kaïn. Niet met God rekenen, niet met Gods geboden en beloften rekenen is zoveel makkelijker, en het kost je niks, niemand rekent je erop af, je hebt de wind mee, je hoort dan bij de meerderheid, het is zo gemakkelijk. Dat is allemaal het groeien.

Maar nu heb ik iets ontdekt, en daarvoor wil ik danken, zegt deze dichter. Dit groeien is toch maar groeien als gras. Ze groeien hun ondergang tegemoet. Hoe weet hij dat? Dat zegt hij er niet precies bij. Maar hij heeft er een teken van gezien. Misschien iets in zijn persoonlijk leven, daar lijkt het op, want het is een persoonlijke psalm, ik zegt hij geregeld, “U hebt mij verblijd Here, met uw daden, / ik zal vrolijk zingen over de werken van Uw handen.” Hij heeft een onverwachte overwinning geboekt. Gezien: Gods vijanden vergaan. Op de lange termijn lopen we dood als we zonder God onze gang gaan. Gerechtigheid en liefde overwinnen.

Gelukkig zijn zulke tekenen er nu nog. We moeten er ook goed naar kijken en er op letten. Vier je overwinningen met God. Misschien heb je het getuigenis van Naomi gehoord van afgelopen zondag. Dat is ook een getuigenis van overwinning. Met God overwinnen we. En dat duurt het langst. Vier je overwinningen, en dank daarvoor.

De goddelozen groeien als gras, maar de rechtvaardige groeit als een palmboom. Een palmboom groeit langzaam. Hij wordt negen meter hoog, dat is zelfs 6 meter hoger dan olifantengras, maar hij groeit wel slechts 5 centimeter per jaar, terwijl olifantengras in één seizoen 3,5 meter groeit. Dus een hele poos staat dat palmboompje op te kijken tegen dat gras. Het schiet niet op. Hij moet geduld hebben. Gods molens malen langzaam.

Maar als de palmboom er staat, dan staat hij ook. En dan krijg je hem niet meer weg. Terwijl het gras gemaaid wordt en in de oven verdwijnt. Het leven zonder God heeft geen toekomst. Alleen de langzame weg van het geloof in Christus kan ons redden.

Als je nou gegroeid bent afgelopen jaar, vraag je dan af: gegroeid waarin? Niet voor alle groei kun je God danken. Maar voor de groei in liefde, in geloof, en in hoop, daar kun je voor danken. Dat is de groei van de palmboom.

Maar soms zie je niet dat het eigenlijk zo eenvoudig is als deze psalm ons voorhoudt. Dan moeten we naar Jezus kijken. In een wereld van olifantengras stijgt Hij er met zijn palmbomen-kroon bovenuit. Het kruis staat hoog opgestoken op de heuvel van Golgotha, als teken dat de rechtvaardige wint, omdat God met Hem is. Onder dat kruis is plek voor ons. Daar kunnen we ook leren danken. Ook tegen de verdrukking in. Daar vieren we onze kleine overwinningen, omdat God ze meeneemt in zijn grote overwinning.

Het gras is altijd met meer. Denk alleen al aan het grasveld hier voor de kerk. Ga de grassprietjes maar eens tellen. Fijne avond nog!

Daarentegen, als je de bomen rond de Zonnehof wilt tellen, dat gaat wel. Dan ben je zo klaar.
Zo staat het er ook in onze psalm: de goddelozen, meervoud, groeien als gras. Maar de rechtvaardige, enkelvoud, groeit als een palmboom. Die verdeling is geen toeval.
Het is een diepe ervaring alle eeuwen door: de anderen zijn met meer. Zoals Israël altijd maar een klein volkje gebleven is, tot op de dag van vandaag. De anderen zijn altijd met meer. Zoals de ware kerk ook altijd klein is. De anderen zijn altijd met meer.

De psalm is zelfs profetisch daarin, dat uiteindelijk de rechtvaardige helemaal in het enkelvoud staat. Er was er maar één echt zo. En zijn boom werd een kruisboom. Omdat het overvloedige gras schreeuwde: kruisig Hem.
Daar kan die ene, die daar gegeseld voor de stadhouder staat, niet tegen op.
De goddelozen groeien als gras.

Hoe alleen en eenzaam was Jezus niet. Hoe vreemd groeide Hij niet: een groei door de dood heen. Hoe kan dat? Geen normale groei meer. Geboren, groei, ondergang, dood. Hier: dood-leven. Vreemd; nog vréémder dan we al dachten. Opstanding.
In Hem komt God je tegemoet om je te zeggen: geloof het gras niet dat heden groeit maar morgen wordt gemaaid. Geloof de mensen niet die alleen maar in de kortstondige groei van deze wereld geloven. Het kan wel hard gaan, maar het is niet het ware.

Geloof in de ene rechtvaardige. Im Hem is leven. Dank God dat Hij je dat liet zien. Je hoeft niet mee te doen met het groeien van de wereld. Je hoeft je niet rijk te rekenen met de groeicurves van de wereld. Reken je rijk met de groei tegen de verdrukking in, de groei met een belofte, de groei van het verzet tegen het kwade en de hoop op het goede, de groei door de dood heen naar het eeuwige leven.

AMEN